Kalabalık Enerji

Dünyanın en büyük dini festivali Kumb Mela'da milyonlarca insan tek vücut oluyor.

10 Şubat 2013 tarihinde kuzey Hindistan kenti Allahabad'daki bir tren istasyonunda aşırı yoğunluk sonucu yaşanan izdihamda 36 kişi yaşamını yitirdi. O sırada kent, insan kaynıyordu. Hem de fazlasıyla... Dünyanın en büyük dini buluşması Maha Kumb Mela'ya ev sahipliği yapıyordu kent ve resmi tahminlere göre sınırları içindeki hacı sayısı o gün 30 milyonla zirve noktasındaydı. İzdiham tüm dünyada manşetlere çıktı ve -Hindular dışında- insanların festival konusunda hatırladığı yegâne olay haline geldi. Oysa Maha Kumb Mela'nın anlatılmamış bir başka öyküsü daha var...

Bu öykü, söz konusu olaydan iki hafta önce, tren istasyonundan yaklaşık 6,5 kilometre uzakta, Ganj Nehri kıyılarında başlıyor. Festivalin ikinci en büyük yıkanma günü. Şafak henüz sökmemiş, nehir sis kaplı, dolunay nehrin kıyısında toplanan kalabalıkları aydınlatıyor. Daha şimdiden binlerce kişi toplanmış. Ama bu kalabalık sakin, birlik içinde. Bırakın paniği, itişip kakışma dahi yok. Nehre doğru ilerledikleri, buz gibi suya daldıkları ve sudan çıktıkları sırada sadece belirgin bir amaç duygusu hakim. İnsanlar birbirlerine yol açıyor, birbirlerine yardım ediyor. Ritüel tamamlandığında, amaç, yerini mutluluğa bırakıyor. "Kendinizi nasıl hissediyorsunuz?" diye soruyorum, üzerinde suları damlayan bir peştamal bulunan bir adama. "Yenilenmiş," diyor. O sırada yeni gelen iki kişi onun yerini alıyor. Sonra üç, sonra dört...

Bugün burada en az yedi milyon kişinin yıkanması bekleniyor. Görevi kalabalığın ilerlemesini sağlamak olan bir polis etrafı kolaçan ediyor. "Tek başlarına böyle bir şeyi beceremezler," diyor. "Birbirlerinden güç alıyorlar." Sözleri düşüncelerime tercüman oluyor. Bu kalabalıktan bir enerji, tek tek parçaların toplamını aşan bir duygu yükseliyor. 19. yüzyılda yaşamış Fransız sosyolog Émile Durkheim bunun için bir terim türetmişti: ortak coşku. Bunun, bireylerin sağlığı üzerinde olumlu etkisi olduğuna inanıyordu. Fikirleri 20. yüzyıldaki kitlesel şiddet olayları sırasında bir kenara itilmişti ama aslında önemli bir konuya değinmiş olabilirdi. Acaba kalabalıklar yanlış mı anlaşılmıştı?

Batı'da insanlar bir araya geldiklerinde gerek bireysel kimliklerini gerekse sorgulama ve etik davranma yeteneklerini, yani tam da insanı insan yapan kimi özelliklerini yitirdiklerine dair yaygın bir inanç var.

St. Andrews Üniversitesi (İskoçya) psikologlarından Stephen Reicher, "Araştırmalarımız, kalabalıkların aslında toplumlar için ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor," diyor. "Kimlik algımızı oluşturmakta, başkalarıyla ilişkilerimizi şekillendirmekte ve hatta fiziksel esenliğimizi belirlemekte etkili oluyorlar."

Reicher, meslektaşlarıyla birlikte, bu fikrin doğruluğunu sınamak üzere Hindular açısından güçlü bir kozmik öneme sahip bu yere gelmiş. Kutsal Ganj, Yamuna ve bir diğer mistik nehirle, Sarasvati ile burada birleşiyor. Kutsal yazıtlara göre, antik çağlarda tanrılar ve iblisler arasında meydana gelen bir çatışmada ölümsüzlük iksiri amrit burada etrafa saçılmış. Bu nehirlerde yıkanan Hindular, günahlarından arınarak cennete bir adım daha yaklaşıyorlar.

Her yıl birkaç milyon kişi, mela adı verilen bir buluşmada bu ritüeli yerine getirmek üzere Allahabad'a hac yolcuğu yapıyor. Ve her 12 yılda bir, yıldızların diziliminin özellikle uğur getirdiğine inanıldığı sırada ise buluşmaya katılanların sayısı katlanıyor. Ganj'ın taşkın ovasında Maha Kumb Mela ya da kısaca Kumb'a ev sahipliği yapmak için dev gibi bir çadırkent kuruluyor. 2013'teki Kumb'un 56 gün içinde kendine çektiği insan sayısı yaklaşık 70 milyon. Aslında mela her zaman yabancıların ilgi odağı olageldi. Özellikle de bedenlerine kül sürmüş çıplak ve öfkeli ermişlerin ilginç geçidiyle. Ama Reicher ve meslektaşlarının ilgi odağı farklı. Onlar, kalabalıkta öne çıkan değil, aksine kalabalığa karışmak için buraya gelen insanlarla ilgileniyorlar.

Devamını National Geographic Türkiye'nin Şubat 2014 sayısında veya iPad Şubat 2014 edisyonunda okuyabilirsiniz.

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.